Çocukluk Çağı Deneyimleri Şemalarımızı Nasıl Oluşturur?

Çocukluk döneminde bize hayatın olağan akışıymış gibi gelen sıradan anlar vardır. Örneğin, sülalenin ilk torununa verilen çifte harçlık karşısında inceden inceye hissettiğimiz haklı kıskançlık veya öfke... O an belki sesimizi çıkarıp tepki vermeyiz ancak zihnimiz bu eşitsizliği kaydeder. Tutulmayan bir el, şefkatle bakılmayan gözler ya da heyecanla söylenen "Birinci oldum!" cümlesinin ardından gelmeyen ufacık "Aferin". Tüm bunlar, bugünkü psikolojik binamızın temellerine iyi ya da kötü döşenmiş yapı taşlarıdır.

Bastırılan Duygular Nereye Gider?

Psikodinamik yaklaşımın da işaret ettiği gibi, zihin baş edemediği duyguyu basitçe silip atmaz; onu bastırır. Ancak bastırılan bu duygular asla yok olmazlar. Benzer bir durumla, tanıdık bir duygu tonuyla veya tetikleyici bir olayla karşılaşana dek bilinçdışında örtük (latent) bir şekilde uyku modunda beklerler.

Medyadaki Travma Yanılgısı: Sessiz Travma Nedir?

Günümüzde psikoloji literatürüne halen oldukça arkaik yaklaşan bazı popüler televizyon yapımları, travmayı ve tetikleyicileri yanlış resmetmektedir. Bu kurgulara göre travma; aniden patlak veren, kişinin kendini yerden yere attığı, adeta bir "uyuyan ajan" (sleeper agent) gibi bir anda uyanıp şiddetli krizler yaratan bir durumdur.

Oysa klinik gözlemlerimiz ve modern terapi süreçleri bize durumun daha çok şemalar üzerinden ilerlediğini gösteriyor. Yaşadığımız olumsuz bir duygulanımda geçmişten tanıdık gelen bu şemalarımız aktifleşir ve sinir sistemimiz buna göre bir savunma mekanizması geliştirir.

Travma ve Şemalar Bedende Nasıl Görünür?

Aktifleşen şemalar ve geçmişin travmatik izleri her zaman yüksek sesli bir patlamayla yaşanmaz. Çoğu zaman nörobiyolojik ve somatik (bedensel) düzeyde, dışarıdan zor fark edilen incelikli yollarla dışa vurulur:

• Örtük Savunmalar: Ufak ve önemsiz gibi görünen bir sorunun ardından yaşanan yoğun duygu boşalımını aniden baskılamak için gelen o derin, yersiz kahkaha.
• Bedensel Güvenlik Arayışı: Endişe anında kontrolden çıkmak üzere olan sinir sistemini yatıştırmak için, uzuvları (elleri, kolları veya ayakları) güvenli bir limana park edercesine yapılan sessiz ama gergin hareketler.
• Fizyolojik Regülasyon İhtiyacı: Bedende biriken gerilimi atmak için geliştirilen ve kişinin dışarıya "her şey yolunda" mesajı verirken iç dünyasında fırtınalar koptuğunu gösteren mikro mimikler.

Özetle, insan zihni her zaman büyük yıkımlarla değişime uğramaz. Zamanında karşılanmayan küçük ihtiyaçların birikimiyle de şekillenebilir. Geçmişin fısıltılarını duymak, bugünün sessiz ama endişeli hareketlerini anlamlandırmanın ilk adımıdır.