Agorafobi, kişinin yardım alamayacağını veya kaçamayacağını düşündüğü ortamlarda bulunmaktan yoğun bir korku duymasıdır. Amerikan Psikiyatri Birliği'nin tanımına göre agorafobi; kapalı alanlar, kalabalıklar, köprüler, toplu taşıma araçları veya evden tek başına çıkmak gibi durumları kapsar (American Psychiatric Association, 2013). Kişi bu gibi yerlerde panik atak geçireceğinden veya kontrolünü kaybedeceğinden endişe eder.

Agorafobinin temelinde genellikle geçmişte yaşanmış panik ataklar bulunur. Beklenmedik bir panik atak geçiren kişi, yaşadığı korkutucu hissi bulunduğu yerle eşleştirir (Barlow, 2002). Aynı korkuyu bir daha yaşama ihtimali, kişide sürekli bir beklenti kaygısı oluşturur. Kaygıdan kurtulmanın en kolay yolu olarak kişi, panik atağın gelebileceği yerlerden uzak durmaya başlar. Kaçınma davranışı kısa vadede kişiyi rahatlatsa da uzun vadede korkuyu pekiştirir ve agorafobinin kalıcı hale gelmesine yol açar (Clark, 1986).

Zaman ilerledikçe kişinin hareket alanı daralır. Sadece belirli rotalarda seyahat edebilir veya evden hiç çıkamaz duruma gelebilir. Yaşanan kısıtlanma hali, bireyin işini, okulunu ve sosyal ilişkilerini ciddi şekilde bozar. Günlük işlerini yapabilmek için sıklıkla güvendikleri birinin yanlarında olmasına ihtiyaç duyarlar. Hayatın böylesine daralması, beraberinde mutsuzluk, yalnızlık ve özgüven kaybını getirir.

Psikoterapide Agorafobi ile Çalışmak

Agorafobi ile çalışırken temel amaç, kişinin daralan yaşam alanını yeniden genişletmek ve korkularıyla güvenli bir şekilde yüzleşmesini sağlamaktır. Danışmanlık sürecinde, kişinin yaşadığı bedensel tepkileri nasıl yanlış yorumladığı ve büyüttüğü üzerinde durulur. Örneğin, "kalbim hızlı çarpıyor, kalp krizi geçireceğim" şeklindeki felaket senaryoları ele alınır. Kişi, bedensel duyumlarının doğal bir stres tepkisi ve kaygının da geçici bir his olduğunu fark etmeye başlar.

Sürecin en önemli kısımlarından biri yüzleşmedir. Kişi, terapistle birlikte belirlediği adımlarla, en az korktuğu durumdan en çok korktuğu duruma doğru yavaş yavaş kaçındığı yerlere girer (Barlow, 2002). Atılan küçük adımlar sayesinde zihin, mekanların aslında güvenli olduğunu yeniden öğrenir. Bedensel tepkilerle başa çıkabilmek için nefes ve gevşeme egzersizleri gibi pratik beceriler kazandırılır (Clark, 1986).

Bunun yanında, kişinin geçmiş yaşam deneyimleri, ayrılık korkuları ve bağımlılık ihtiyaçları da gözden geçirilir (Gabbard, 2014). Bazen agorafobi, kişinin kendi ayakları üzerinde durma korkusunun veya yakınlarındaki insanları etrafında tutma ihtiyacının bir yansıması olabilir. Gizli kalan sebepler anlaşıldığında, kişi hayatının kontrolünü kendi eline almak için gereken cesareti bulur.

Sonuç olarak agorafobi, adım adım uygulanan müdahalelerle üstesinden gelinebilen bir durumdur. Kişi, bedeniyle ve dış dünyayla yeniden güvenli bir ilişki kurmayı öğrenerek özgürlüğüne kavuşur.

Kaynaklar

American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed.). American Psychiatric Publishing.

Barlow, D. H. (2002). Anxiety and its disorders: The nature and treatment of anxiety and panic (2nd ed.). Guilford Press.

Clark, D. M. (1986). A cognitive approach to panic. Behaviour Research and Therapy, 24(4), 461-470.

Gabbard, G. O. (2014). Psychodynamic psychiatry in clinical practice (5th ed.). American Psychiatric Publishing.