Boşanma, zannedildiğinin aksine bir ailenin tamamen yok olması değil; ailenin yapısının, sınırlarının ve işleyişinin iki ayrı ev ekseninde yeniden düzenlenmesi sürecidir (Emery, 2011). Eşler arasındaki romantik, yasal ve ekonomik bağ sona erse de, ortada bir çocuk olduğu sürece ebeveynlik bağı ömür boyu devam eder. Sağlıklı bir boşanma süreci; eşlerin "karı-koca" rolünden çıkarak işlevsel bir "ortak ebeveyn" (co-parent) rolüne geçiş yapabilme, evliliğin bitişine dair öfkeyi çocuğun dünyasından uzak tutabilme kapasitesini ifade eder (Ahrons, 1994).
Ancak ayrılık sürecinin getirdiği ihanet, hayal kırıklığı, yas ve derin incinmişlik duyguları bu geçişi sıklıkla zorlaştırır. Çözülememiş evlilik çatışmaları ebeveynlik sahnesine taşındığında; çocuk bir silah, bir haberci veya diğer ebeveynden intikam alma aracı olarak kullanılma riskiyle karşı karşıya kalır. Eski eşini cezalandırmak amacıyla çocuğun onunla görüşmesini kısıtlayan veya çocuğun yanında diğer ebeveyni sürekli kötüleyen taraf, aslında en büyük psikolojik tahribatı doğrudan çocuğa verir (Wallerstein ve Kelly, 1980). Bu toksik dinamiklerin ortasında kalan çocuk, hayatındaki en önemli iki figür arasında derin bir "sadakat çatışması" (loyalty conflict) yaşar. Sevdiği iki insan arasında parçalanan çocuk, kendi ihtiyaçlarını ve acısını bastırarak ev içindeki gerginliği yatıştıran bir yetişkin rolüne bürünebilir veya yoğun bir kaygı, içe kapanma, öfke patlamaları sergileyebilir (Amato, 2000). Araştırmalar, boşanmanın kendisinden ziyade, boşanma öncesi ve sonrasında devam eden yüksek ebeveyn çatışmasının çocukta kalıcı travmalar yarattığını göstermektedir.
Çift ve Aile Danışmanlığında Sağlıklı Boşanmayla Çalışmak
Aile ve çift danışmanlığı sürecinde temel hedef, eşleri yeniden birleştirmek değil; biten evliliğin yasını tutmalarına güvenli bir alan açarak, çocuklarının yüksek yararını merkeze alan saygılı bir "ortak ebeveynlik ittifakı" inşa etmelerini sağlamaktır. Seans odasında, eşlerin birbirlerine duydukları hayal kırıklığı ve öfke yargısızca dinlenir; ancak bu yıkıcı duyguların yeni kurulacak olan ebeveynlik düzenini zehirlemesine izin verilmeyecek çok net ve koruyucu sınırlar çizilir.
Terapötik süreçte eski eşlere, aralarındaki iletişimi geçmişin hesaplaşmalarından arındırarak, adeta saygılı bir "iş ortaklığı" ciddiyetinde, yalnızca çocukla ilgili konular (eğitim, sağlık, rutinler) üzerinden yürütme becerisi kazandırılır. Çocuğa, boşanmanın kesinlikle onun bir hatası olmadığı, anne ve babasının onu her koşulda sevmeye ve hayatında olmaya devam edeceği güvenli ve ortak bir dille aktarılır. Danışman; tarafların birbirlerinin ebeveynlik haklarına saygı duymasını, çocuğu taraf tutmaya zorlamamasını ve yeni ev düzenlerinin çocuğun kendini güvende hissedeceği rutinlerle yapılandırılmasını destekler. Yürütülen bütüncül çalışmalar sonucunda eşler; biten evliliğin yaralarını kendi içlerinde şefkatle sararken, çocukları için iki ayrı evde ancak sevgi, saygı ve tutarlılık zemininde birleşen güvenli bir yaşam alanı kurma kapasitesi geliştirirler.
Kaynaklar
Ahrons, C. R. (1994). The good divorce: Keeping your family together when your marriage comes apart. HarperCollins.
Amato, P. R. (2000). The consequences of divorce for adults and children. Journal of marriage and family, 62(4), 1269-1287.
Emery, R. E. (2011). Renegotiating family relationships: Divorce, child custody, and mediation. Guilford Press.
Wallerstein, J. S., & Kelly, J. B. (1980). Surviving the breakup: How children and parents cope with divorce. Basic Books.