Aile sistemleri kuramına göre, bir ailede "sorunlu" veya "asi" olarak etiketlenen ergen, genellikle izole bir vaka değil; aile içindeki daha derin, işlevsel olmayan iletişim döngülerinin ve çözülememiş çatışmaların taşıyıcısıdır (Minuchin, 1974). Literatürde "belirlenmiş hasta" (identified patient) veya günah keçisi olarak adlandırılan bu genç, ev içindeki temel gerilimi (örneğin ebeveynlerin kötü giden evliliğini veya örtük krizleri) kendi üzerine çekerek, farkında olmadan aileyi bir arada tutmaya veya dikkati asıl yuvadaki sorundan başka yöne çekmeye çalışır (Bowen, 1978). Gencin okuldan kaçma, madde kullanımı, şiddetli öfke patlamaları veya içe kapanma gibi dışa vurduğu yıkıcı davranışlar, aslında "Bu sistemde bir şeyler yolunda gitmiyor ve ben boğuluyorum" deme şeklidir.

Ergenlik dönemi doğası gereği bağımsızlaşma ve sınırları test etme evresidir. Ancak aile sistemi bu değişime uyum sağlayamayacak kadar katı (otoriter) veya sınırların tamamen belirsiz olduğu kadar gevşek (ihmalkar) ise, gencin bireyselleşme çabası şiddetli bir güç mücadelesine dönüşür (Micucci, 2009). Ebeveynler, gencin kural tanımaz davranışları karşısında derin bir çaresizlik, yetersizlik ve suçluluk hissederler. Bu kaygıyla genci daha fazla kontrol etmeye çalışmaları veya tam tersi pes edip tamamen geri çekilmeleri, ergenin isyanını daha da alevlendirir. Eşler sıklıkla çocuğu disipline etme konusunda fikir ayrılığına düşerek birbirlerini suçlamaya başlar; böylece ev, şefkatin ve güvenin paylaşıldığı bir yuva olmaktan çıkıp, herkesin kendini savunmaya aldığı yorucu bir savaş alanına dönüşür.

Aile Danışmanlığında "Sorunlu Ergen" Dinamikleriyle Çalışmak

Aile danışmanlığı sürecinde temel hedef, genci "arızalı bir parça" gibi tamir edilmek üzere seansa getiren ailenin bakış açısını şefkatle dönüştürmek; sorunun tek başına ergende değil, aile üyeleri arasındaki "ilişki ve iletişim biçiminde" olduğunu görünür kılmaktır (Nichols, 2013). Seans odasında, ergenin üzerindeki "suçlu" veya "sorunlu" etiketi kaldırılarak, tüm aile üyelerinin yargılanmadan dinlendiği, eşit ve güvenli bir onarım alanı inşa edilir. Genç, sergilediği yıkıcı davranışların arkasındaki anlaşılma ihtiyacını, bağımsızlık arzusunu veya aile içi çatışmalardan duyduğu kaygıyı savunmaya geçmeden ifade etme fırsatı bulur.

Terapötik sürecin en kritik adımlarından biri, zedelenen "ebeveyn ittifakının" (parental subsystem) yeniden güçlendirilmesidir (Minuchin, 1974). Anne ve babanın, gencin karşısında birbirlerini sabote etmeden, ortak, tutarlı ve şefkatli bir sınır çizmeleri desteklenir. Ebeveynlere, ergenin kışkırtıcı davranışları karşısında kişisel bir saldırıya uğramış gibi reaktif davranmak ve güç mücadelesine girmek yerine; otoriteyi anlayışla harmanlayan, gence hem özerklik tanıyan hem de güvenli bir çerçeve sunan rehber (koç) rolüne geçmeleri öğretilir. Yürütülen bütüncül çalışmalar sonucunda aile; ergeni düzeltilmesi gereken bir problem olarak görmekten çıkarak, değişen gelişimsel ihtiyaçlara esneklikle uyum sağlayabilen, sınırların karşılıklı saygıyla yeniden çizildiği ve krizlerin açık iletişimle çözüldüğü sağlıklı bir sisteme dönüşür.

Kaynaklar

Bowen, M. (1978). Family therapy in clinical practice. Jason Aronson.

Micucci, J. A. (2009). The adolescent in family therapy: Breaking the cycle of conflict and control. Guilford Press.

Minuchin, S. (1974). Families and family therapy. Harvard University Press.

Nichols, M. P. (2013). Family therapy: Concepts and methods. Pearson.