Anhedoni, insanın daha önce yapmaktan büyük keyif aldığı etkinliklere, hobilere veya sosyal ilişkilere karşı ilgisini ve hissettiği zevki tamamen kaybetmesi durumudur. Amerikan Psikiyatri Birliği, bu durumu depresyonun en temel belirtilerinden biri olarak tanımlar (American Psychiatric Association, 2013). Anhedoni yaşayan bir kişi, hayatın renklerinin solduğunu ve her şeyin mekanik bir rutine dönüştüğünü hisseder. Bu durum sıradan bir can sıkıntısı veya yorgunluk haliyle karıştırılmamalıdır; kişi mantıksal olarak zevk almayı istese bile içsel olarak bu duyguyu üretemez (Pizzagalli, 2014).

Yetişkinlerde ve ergenlerde bu tablonun dışa vurumu farklılık gösterebilir. Yetişkin bir birey, çocuğuyla zaman geçirirken, sevdiği bir yemeği yerken veya partneriyle yakınlaşırken hiçbir his kırıntısı bulamamaya başlar. Sosyal etkinlikler bir zorunluluğa, günlük işler ise devasa bir yüke dönüşür. Ergenlerde ise bu durum genellikle kronik bir boşluk hissi ve "hayat çok anlamsız" söylemleriyle kendini gösterir. Ergen, yıllardır tutkuyla oynadığı sporu bırakabilir, arkadaşlarından uzaklaşabilir ve gününün büyük bir kısmını odasında tepkisizce geçirmeyi tercih edebilir (Rizvi vd., 2016). Her iki yaş grubunda da çevrelerindeki insanlar bu durumu tembellik, isteksizlik veya şımarıklık olarak yanlış yorumlama eğilimindedir. Oysa anhedoni, kişinin ruhsal sisteminin ağır bir duygusal yük altında kendini dış dünyaya kapatma halidir.

Psikolojik Danışmanlık Sürecinde Hayata Yeniden Katılım

Anhedoni ile çalışmak, motivasyonun kendiliğinden gelmesini beklemek yerine eylemin motivasyonu doğuracağı prensibine dayanır. Sürecin başlangıcında danışana, yaşadığı bu keyif alamama halinin kendi suçu, iradesizliği veya tembelliği olmadığı gösterilir. Bu aşamada Davranışsal Aktivasyon (Behavioral Activation) tekniği sürece yön verir. Danışanla birlikte, eskiden keyif veren aktiviteler veya günlük rutinler çok küçük, yönetilebilir adımlara bölünerek planlanır (Martell, Dimidjian ve Herman-Dunn, 2010). Başlangıçta kişi bu eylemleri yaparken yine hiçbir zevk almayabilir. Ancak yapılandırılmış bir şekilde hayata katılımın sürdürülmesi, zamanla donuklaşan duyguların çözülmesini ve ilginin yeniden uyanmasını sağlar (Jacobson vd., 1996).

Danışmanlık sürecinde eylemlerin yanı sıra kişinin zihnindeki engeller de çalışılır. "Bunu yapsam ne değişecek ki?" veya "Zaten denemenin hiçbir anlamı yok" şeklindeki umutsuzluk içeren düşünce kalıpları ele alınır. Kişinin bu düşüncelerin mutlak gerçekler olmadığını, sadece mevcut ruh halinin bir yansıması olduğunu fark etmesi sağlanır (Beck, 2011). Ayrıca, kişinin duygusal olarak neden kendini kapatma ihtiyacı hissettiği de araştırılır. Baş edilemeyen bir kaygı, bastırılmış bir öfke veya yoğun bir hayal kırıklığı, ruhsal sistemin kendini korumak adına tüm hisleri "kapatmasına" neden olmuş olabilir (Treadway ve Zald, 2011). Danışan, uzman eşliğinde bu gizli yükleri anlamlandırdıkça, hayata karşı duyduğu heyecan ve zevk alma kapasitesi kademeli olarak geri döner.

Kaynaklar

American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed.). American Psychiatric Publishing.

Beck, J. S. (2011). Cognitive behavior therapy: Basics and beyond. Guilford Press.

Jacobson, N. S., Dobson, K. S., Truax, P. A., Addis, M. E., Koerner, K., Gollan, J. K., Gortner, E., & Prince, S. E. (1996). A component analysis of cognitive-behavioral treatment for depression. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 64(2), 295-304.

Martell, C. R., Dimidjian, S., & Herman-Dunn, R. (2010). Behavioral activation for depression: A clinician's guide. Guilford Press.

Pizzagalli, D. A. (2014). Depression, stress, and anhedonia: toward a synthesis and integrated model. Annual Review of Clinical Psychology, 10, 393-423.

Rizvi, S. J., Pizzagalli, D. A., Sproule, B. A., & Kennedy, S. H. (2016). Assessing anhedonia in depression: Potentials and pitfalls. Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 65, 21-35.

Treadway, M. T., & Zald, D. H. (2011). Reconsidering anhedonia in depression: lessons from translational neuroscience. Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 35(3), 537-555.