Ergenlik dönemi, bireyin sosyal dünyasının aileden uzaklaşıp akranlarına doğru genişlediği bir gelişim evresidir. Bu süreçte bir arkadaş grubuna ait olmak ve kabul görmek, gencin kimlik gelişimi için hayati bir öneme sahiptir. Arkadaş edinmek ve bu ilişkileri sağlıklı bir şekilde sürdürmek, bazı gençler için oldukça zorlayıcı bir deneyime dönüşür. Sosyal beceri eksiklikleri, geçmişte yaşanan dışlanma deneyimleri veya yoğun kaygı, ergenin sosyal ortamlarda kendini rahat ifade etmesini engeller (Bukowski, Motzoi ve Meyer, 2009).
Arkadaş edinme zorluğu çeken ergenler genellikle iki farklı uçta tepki verir. Bir grup genç, reddedilme korkusuyla sosyal ortamlardan tamamen geri çekilir ve sessizleşir. Kendi köşesine çekilen genç, görünmez olmayı seçerek olası bir dışlanmadan kendini korumaya çalışır (Rubin, Coplan ve Bowker, 2009). Diğer bir grup ise gruba dahil olabilmek için aşırı çaba sarf eder; sınırları ihlal eder, ısrarcı davranır veya başkalarının onayını almak için kendi doğrularından vazgeçer. Bu yaklaşım, diğer gençler tarafından itici bulunarak gencin gruptan dışlanmasına yol açar.
İlişkileri sürdürme aşamasında ise iletişim kazaları devreye girer. Sosyal ipuçlarını yanlış okuma eğilimi gösteren gençler, arkadaşlarının sıradan bir davranışını kasıtlı bir saldırı veya reddedilme olarak algılayabilir (Dodge, Coie ve Lynam, 2006). Örneğin, mesajına geç cevap veren bir arkadaşının kendisiyle artık konuşmak istemediğine inanıp aniden iletişimi kesebilirler. Güven eksikliği, empati kuramama veya küçük anlaşmazlıkları yönetememe gibi durumlar, başlayan arkadaşlıkların kısa sürede ve çatışmalı bir şekilde bitmesine neden olur.
Ergen Danışmanlığında Sosyal Becerilerle Çalışmak
Ergen danışmanlığında arkadaşlık sorunlarıyla çalışırken, gencin sosyal dünyasında yaşadığı tıkanıklıkların kökenleri araştırılır. Seans odası, gencin yargılanmadan anlaşıldığı ve sosyal etkileşimleri güvenle konuşabildiği bir prova sahnesi işlevi görür. Danışman, gencin arkadaşlarıyla yaşadığı sorunları tek tek ele alarak olayların analizini yapar.
Sürecin bilişsel aşamasında, gencin zihnindeki peşin hükümlü düşünce kalıpları üzerinde durulur. Kimse beni sevmiyor veya kesin yine dışlanacağım şeklindeki inançlar ele alınır. Genç, diğer insanların niyetlerini okurken kendi kaygılarının etkisi altında kaldığını fark eder. Sosyal ipuçlarını daha gerçekçi ve doğru bir şekilde yorumlama becerisi kazanır.
Davranışsal aşamada ise iletişimi başlatma, sürdürme ve çatışmaları çözme gibi pratik beceriler çalışılır (Spence, 2003). Dinleme, soru sorma, empati kurma ve gerektiğinde sağlıklı sınırlar çizebilme yetenekleri geliştirilir. Gencin sosyal ortamlarda nasıl bir duruş sergilediği, beden dilini nasıl kullandığı ve duygularını nasıl ifade ettiği gözden geçirilir. Küçük, ulaşılabilir sosyal hedefler belirlenerek gencin kademeli olarak sosyal hayata katılması teşvik edilir. Ergen, bu süreçte kazandığı yeni becerilerle kendi yaşıtlarıyla çok daha güvenli, doyum verici ve uzun soluklu ilişkiler kurmayı öğrenir.
Kaynaklar
Bukowski, W. M., Motzoi, C., & Meyer, F. (2009). Friendship as a process, function, and outcome. In K. H. Rubin, W. M. Bukowski, & B. Laursen (Eds.), Handbook of peer interactions, relationships, and groups (pp. 217-231). Guilford Press.
Dodge, K. A., Coie, J. D., & Lynam, D. (2006). Aggression and antisocial behavior in youth. In W. Damon, R. M. Lerner, & N. Eisenberg (Eds.), Handbook of child psychology: Social, emotional, and personality development (pp. 719-788). John Wiley & Sons.
Rubin, K. H., Coplan, R. J., & Bowker, J. C. (2009). Social withdrawal in childhood. Annual Review of Psychology, 60, 141-171.
Spence, S. H. (2003). Social skills training with children and young people: Theory, evidence and practice. Child and Adolescent Mental Health, 8(2), 84-96.