İnsanın yaşam boyu kurduğu ilişkilerin kalitesi, yaşamın ilk yıllarında bakım veren kişiyle kurulan duygusal bağın doğasıyla şekillenir. Psikiyatrist John Bowlby, bağlanma kuramını geliştirirken bebek ile anne veya temel bakım veren arasındaki bu ilk ilişkinin, bireyin gelecekteki tüm sosyal ve romantik ilişkilerinin şablonunu oluşturduğunu ortaya koyar (Bowlby, 1982). Bowlby'ye göre bebeklik döneminde ihtiyaçları zamanında, tutarlı ve şefkatle karşılanan bireyler, dünyayı güvenli bir yer ve diğer insanları güvenilir varlıklar olarak algılar. Gelişim psikoloğu Mary Ainsworth, Bowlby'nin çalışmalarını genişleterek laboratuvar gözlemleri sonucunda bağlanma stillerini güvenli, kaygılı ve kaçıngan olmak üzere temel gruplara ayırır (Ainsworth vd., 1978). Bebeklikte oluşan bu içsel çalışma modelleri, yetişkinlik yıllarında romantik partnerlerle kurulan ilişkinin dinamiklerini doğrudan belirler.
Yetişkinlikte kaygılı bağlanma stiline sahip bireyler, ilişkilerinde sürekli bir terk edilme veya aldatılma korkusu yaşarlar (Hazan ve Shaver, 1987). Partnerlerinin sevgisinden emin olmak için sürekli onay ararlar, en ufak bir fiziksel veya duygusal mesafeyi büyük bir kriz olarak yorumlarlar. İlişkide yüksek düzeyde yakınlık talep ederler ve partnerleri kendi alanlarına çekildiğinde yoğun bir panik hissederler. Kaçıngan bağlanma stiline sahip kişiler ise duygusal yakınlıktan rahatsızlık duyarlar. Bağımsızlıklarını korumak adına partnerleriyle aralarına görünmez duvarlar örerler. İlişki ciddileştikçe, partnerleri daha fazla duygusal paylaşım talep ettikçe, kendilerini geri çekerler (Levine ve Heller, 2010). Kendi duygularını bastırmaya ve partnerlerinin duygusal ihtiyaçlarını görmezden gelmeye yatkındırlar.
Çift ilişkilerinde sıklıkla kaygılı ve kaçıngan bireyler birbirini çeker. Kaygılı partner duygusal güvence bulmak için yakınlık talep ettikçe, kaçıngan partner boğulduğunu hissederek uzaklaşır. Kaçıngan partner uzaklaştıkça, kaygılı partnerin terk edilme korkusu tetiklenir ve daha fazla üstüne düşer. Yaşanan bu kovalamaca, evliliklerde çözümsüz gibi görünen yıpratıcı çatışma döngülerini başlatır. Taraflar, birbirlerinin temel bağlanma ihtiyaçlarını karşılayamadıkları için ilişkide sürekli bir hayal kırıklığı ve öfke hakim olur.
Psikolojik Danışmanlıkta Bağlanma Sorunlarıyla Çalışmak
Bireysel yetişkin danışmanlığında süreç, kişinin kendi bağlanma stilini ve ilişkilerde tekrarladığı yıkıcı döngüleri fark etmesiyle başlar. Danışan, geçmişte bakım verenleriyle yaşadığı hayal kırıklıklarının bugünkü partner seçimlerini ve verdiği aşırı tepkileri nasıl yönlendirdiğini kavrar. Terapi odası, danışanın güvenli bağlanmayı ilk kez deneyimleyebileceği, kabul gördüğü ve onaylandığı destekleyici bir alan sunar. Süreç içerisinde danışan, terk edilme korkularını veya yakınlık endişelerini mantıksal bir çerçevede yeniden değerlendirir. Özdeğer eksiklikleri onarılır, kişinin kendi duygusal ihtiyaçlarını karşılama kapasitesi artırılır. Birey, partnerine bağımlı olmak yerine sağlıklı ve güvenli bir bağlılık geliştirmeyi öğrenir.
Aile ve çift danışmanlığında ise odak noktası, eşler arasında kurulan güvensiz etkileşim döngüsünü kırmaktır. Eşlerin birbirlerine yönelttikleri yıkıcı öfke veya mesafeli sessizlik tepkilerinin altında yatan asıl duygular incelenir (Johnson, 2004). Kaygılı eşin hırçınlığının altındaki yalnız kalma korkusu, kaçıngan eşin sessizliğinin altındaki yetersizlik hissi görünür hale getirilir. Çiftler, birbirlerinin bağlanma ihtiyaçlarını yargılamadan, suçlamadan anlamayı ve şefkatle karşılamayı öğrenir. Seanslar ilerledikçe evlilik, her iki eş için de tehlikeli bir savaş alanı olmaktan çıkarak dış dünyanın stresinden korunabilecekleri güvenli bir sığınağa dönüşür. İlişkideki duygusal duvarlar yıkılır, yerini yakın ve açık bir iletişime bırakır.
Kaynaklar
Ainsworth, M. D. S., Blehar, M. C., Waters, E., & Wall, S. (1978). Patterns of attachment: A psychological study of the strange situation. Erlbaum.
Bowlby, J. (1982). Attachment and loss: Volume 1. Attachment (2nd ed.). Basic Books.
Hazan, C., & Shaver, P. (1987). Romantic love conceptualized as an attachment process. Journal of Personality and Social Psychology, 52(3), 511-524.
Johnson, S. M. (2004). The practice of emotionally focused couple therapy: Creating connection. Brunner-Routledge.
Levine, A., & Heller, R. (2010). Attached: The new science of adult attachment and how it can help you find and keep love. TarcherPerigee.