Çocukluk çağı ve erken dönem travmaları, bireyin gelişimsel olarak en savunmasız olduğu yıllarda maruz kaldığı fiziksel, duygusal veya cinsel istismar, ihmal, kayıp ve ev içi şiddet gibi örseleyici yaşantıları kapsar. Yaşamın ilk yılları, dünyanın güvenli bir yer olup olmadığına ve diğer insanların güvenilirliğine dair temel inançların atıldığı bir evredir. Erken dönemde yaşanan travmatik deneyimler, temel güven duygusunun oluşumunu kesintiye uğratma potansiyeline sahiptir (Erikson, 1968). Birey, çevresini sürekli bir tehdit kaynağı olarak algılamaya başlayabilir ve hayatta kalmak adına çeşitli savunma mekanizmaları geliştirebilir.
Travmanın etkileri, bireyin içinde bulunduğu gelişim dönemine göre farklı şekillerde dışa vurulabilir. Ergenlik döneminde geçmiş travmaların izleri; yoğun öfke patlamaları, otoriteyle çatışma, riskli davranışlara yönelme veya tamamen içe kapanma şeklinde gözlemlenebilir. Ergen, yaşadığı içsel acıyı hafifletmek veya kontrol edemediği duyguları yönetebilmek amacıyla riskli baş etme yöntemlerine yönelebilir. Yetişkinlik yıllarında ise erken dönem travmaları, çoğunlukla kişilerarası ilişkilerde yaşanan zorluklar, kronik boşluk hissi ve kimlik karmaşası ile kendini gösterebilir. Travmatik geçmişe sahip yetişkinlerin romantik ilişkilerinde güven sorunları yaşaması, sınır çizmekte zorlanması veya kendilerini istismara açık durumlarda bulması literatürde sıklıkla karşılaşılan durumlardır (Courtois, 2004).
Erken dönem travmaları, bireyin duygularını tanıma ve ifade etme becerilerini zayıflatabilir. Kişi, hissettiği yoğun kaygı, utanç veya suçluluk duygularıyla başa çıkmakta zorlanabilir. Geçmişte yaşanan olayların zihinde sürekli canlanması, kabuslar veya günlük hayattaki tetikleyicilerle karşılaşıldığında verilen ani tepkiler, travmanın zihinsel süreçlere tam olarak entegre edilememiş olmasının bir yansıması olarak değerlendirilir (Herman, 1992).
Psikolojik Danışmanlıkta Erken Dönem Travmalarıyla Çalışmak
Ergen ve yetişkin danışmanlığında erken dönem travmalarıyla çalışmak, güvenli bir terapötik bağın inşasıyla başlar. Travma yaşantısı olan bireyler, doğaları gereği diğer insanlara güvenmekte zorlanabildikleri için, terapi odasının koşulsuz kabul içeren güvenli ortamı iyileştirici bir araç işlevi görür. Danışana yargılanmadığı, anlaşıldığı ve sınırlarına saygı duyulduğu bir alan sunulur. Sürecin hızını tamamen danışan belirler; travmatik anıların zamansız bir şekilde açığa çıkarılmasından özenle kaçınılır.
Danışmanlık sürecinde bilişsel ve duygusal yeniden yapılandırma çalışmaları yürütülür. Travma yaşantısı, bireyin zihninde "Ben değersizim", "Ben hatalıyım" veya "İnsanlar tehlikelidir" gibi kalıplaşmış inançlar yaratabilir. Bilişsel müdahalelerle yıkıcı inançlar, yetişkin veya ergenin bugünkü gerçekliğiyle yeniden değerlendirilir (Beck, 2011). Danışanın, geçmişte yaşanan olayların kendi hatası olmadığını fark etmesi ve kendisine duyduğu utancı şefkate dönüştürmesi hedeflenir.
Duygu düzenleme becerilerinin kazandırılması, travma çalışmasının temel taşlarından birini oluşturur. Danışan, günlük yaşamda karşılaştığı tetikleyicilerle başa çıkabilmek için rahatlama, topraklanma ve nefes egzersizleri öğrenir. Ergenler ve yetişkinler, kendilerini güvensiz hissettiklerinde zihinlerini yatıştırmayı ve anda kalmayı deneyimler (Linehan, 2014). Sürecin son aşamalarında travmatik anılar, bireyin yaşam öyküsünün kabul edilebilir, geride kalmış bir parçası haline getirilir. Birey, geçmişin yüklerinden özgürleşerek, kendi potansiyelini gerçekleştirebileceği, sağlıklı ilişkiler kurabileceği ve sınırlarını koruyabileceği yeni bir yaşam kurgulama kapasitesi kazanır.
Kaynaklar
Beck, J. S. (2011). Cognitive behavior therapy: Basics and beyond. Guilford Press.
Courtois, C. A. (2004). Complex trauma, complex reactions: Assessment and treatment. Psychotherapy: Theory, Research, Practice, Training, 41(4), 412-425.
Erikson, E. H. (1968). Identity: Youth and crisis. Norton.
Herman, J. L. (1992). Trauma and recovery: The aftermath of violence-from domestic abuse to political terror. Basic Books.
Linehan, M. M. (2014). DBT skills training manual. Guilford Publications.