Duygu düzenleme, bireyin hissettiği yoğun duyguları fark etmesi, anlamlandırması ve sosyal yaşama uygun, yapıcı bir şekilde ifade etme becerisidir. İnsan doğasında öfke, üzüntü, hayal kırıklığı veya korku gibi duyguların yaşanması tamamen olağandır. Zorlanma durumu, hissedilen duyguların şiddeti kişinin başa çıkma kapasitesini aştığında ortaya çıkar. Duygu düzenleme güçlüğü çeken bireyler, iç dünyalarında kopan fırtınaları yönetmekte zorlanarak ya ani tepkilerle patlama yaşarlar ya da duygularını tamamen bastırarak içe kapanma eğilimi gösterirler (Gross, 2014).

Ergenlik döneminde duygu düzenleme becerilerinin gelişimi yoğun bir ivme kazanır. Gençler, yaşadıkları hayal kırıklıklarını veya öfkeyi yönetmekte zorlanarak kapı çarpma, bağırma, ani ağlama krizleri veya riskli davranışlara yönelme gibi tepkiler verebilirler. Hissedilen duyguların uçlarda yaşanması, gencin hem aile hem de akran ilişkilerinde derin çatışmalara yol açma potansiyeli taşır (Steinberg, 2014). Yetişkinlik yıllarında ise iş stresi, ilişki problemleri ve günlük hayatın getirdiği sorumluluklar, bireyin tolerans penceresini daraltabilir. Duygularını sağlıklı ifade etmeyi öğrenememiş bir yetişkin, trafikte, iş yerinde veya evde ani öfke patlamaları yaşayabilir. Alternatif olarak, duygularını sürekli bastıran yetişkinlerde tükenmişlik hissi, bedensel gerginlikler ve kronik yorgunluk gözlemlenebilir (Gratz ve Roemer, 2004). Düzenlenemeyen yoğun duygular, bireylerin sağlıklı karar almasını zorlaştırır, ilişkileri zedeler ve genel psikolojik iyilik halini düşürür.

Psikolojik Danışmanlıkta Duygu Düzenleme Becerileriyle Çalışmak

Psikolojik danışmanlık sürecinde temel hedef, bireyin duygularıyla savaşmasını veya onlardan kaçmasını engellemek, duygularla sağlıklı bir temas kurmasını sağlamaktır. Terapötik süreç, kişinin kendi iç dünyasını yargılamadan gözlemleyebileceği güvenli bir alan sunar. İlk aşamada, danışanın hissettiği duyguyu doğru bir şekilde tanıması ve isimlendirmesi sağlanır. Birey, sadece kötü hissediyorum demek yerine, öfke, utanç veya çaresizlik gibi belirgin duyguları ayırt etmeyi öğrenir (Leahy, 2015).

Sürecin ilerleyen aşamalarında, duygunun bedendeki yansımaları ve düşünsel tetikleyicileri araştırılır. Danışan, öfkelenmeden hemen önceki bedensel gerginliğini veya üzüntü hissini başlatan düşünce kalıplarını fark etmeye başlar. Bilişsel müdahaleler sayesinde, duyguyu alevlendiren felaketleştirici düşünceler daha gerçekçi ve esnek bir yapıya kavuşturulur. Bireyin, olaylara verdiği otomatik tepkiler ile olay arasında bir esneme payı, bir düşünme molası yaratması hedeflenir.

Davranışsal boyutta ise danışana pratik duygu düzenleme becerileri kazandırılır. Nefes egzersizleri, dikkati farklı yöne kaydırma veya topraklanma teknikleri, yoğun duygu anlarında bedensel tepkileri yatıştırmak için kullanılır (Linehan, 2014). Yetişkinler ve ergenler, hissettikleri öfkeyi saldırganlığa dönüştürmeden, üzüntüyü ise içe kapanmaya çevirmeden, ihtiyaçlarını yapıcı bir iletişim diliyle ifade etme becerisi geliştirirler. Danışmanlık süreci tamamlandığında birey, duygularının kontrolü altına girmekten kurtularak kendi iç dünyasının kaptanı olma kapasitesini kazanır.

Kaynaklar

Gratz, K. L., & Roemer, L. (2004). Multidimensional assessment of emotion regulation and dysregulation. Journal of Psychopathology and Behavioral Assessment, 26(1), 41-54.

Gross, J. J. (Ed.). (2014). Handbook of emotion regulation (2nd ed.). Guilford Press.

Leahy, R. L. (2015). Emotional schema therapy. Guilford Press.

Linehan, M. M. (2014). DBT skills training manual (2nd ed.). Guilford Publications.

Steinberg, L. (2014). Age of opportunity: Lessons from the new science of adolescence. Houghton Mifflin Harcourt.