Ergenlik dönemi, akademik beklentilerin arttığı ve bireyin karmaşık zihinsel görevleri yerine getirme sorumluluğunu üstlendiği bir evredir. Bireyin dikkatini tek bir noktada toplaması ve sürdürmesi, beyindeki yönetici işlevlerin gelişimiyle doğrudan bağlantılıdır (Barkley, 2012). Gelişimsel sürecin aktif şekilde devam etmesi, gençlerin çevresel çeldiricilere karşı daha hassas kalmasına zemin hazırlar. Teknolojinin, sosyal medyanın ve sürekli akan kısa videoların hayatın merkezinde yer alması, zihnin anlık hazlara alışmasına yol açarak derinlemesine odaklanma kapasitesini zayıflatma potansiyeli taşır (Twenge, 2017). Zihin, sürekli yeni bir uyaran arayışına girerken, uzun soluklu bir metin okumak veya karmaşık bir problemi çözmek genç için oldukça yorucu bir eyleme dönüşür.

Odaklanma güçlüğü yaşayan genç, masanın başına oturduğunda zihninin sürekli farklı düşüncelere kaydığını fark eder. Yaşanan verimsizlik, akademik başarıda düşüşlere ve yoğun bir yetersizlik hissine yol açma ihtimali barındırır. Ebeveynler, karşılaştıkları tabloyu genellikle motivasyon eksikliği, tembellik veya ilgisizlik şeklinde yorumlama eğilimi gösterirler. Aileden gelen sürekli eleştiriler, gencin kendine duyduğu güveni zedeleyerek derslerden tamamen kopmasına sebep olabilir. Arka planda yatan yoğun kaygı, sınav stresi veya akran ilişkilerindeki sorunlar da zihni sürekli meşgul ederek dikkatin dağılmasında büyük bir rol oynar (Zeidner, 1998).

Ergen Danışmanlığında Dikkat ve Odaklanma Süreçleriyle Çalışmak

Psikolojik danışmanlık sürecinde temel hedef, genci şefkatle dinlemek ve zihnini toparlaması için gerekli pratik becerileri kazanmasına rehberlik etmektir. Seanslarda, dikkati dağıtan unsurların tembellikten ziyade alışkanlıklar ve çevresel uyaranlarla ilgili olduğu vurgulanır. Bilişsel ve davranışsal müdahaleler aracılığıyla, gencin çalışma ortamını yeniden düzenlemesi ve dijital uyaranları kontrol altına alması sağlanır (Dawson ve Guare, 2009). Telefon bildirimlerinin sessize alınması, çalışma alanının sadeleştirilmesi ve görevlerin küçük, yönetilebilir parçalara bölünmesi gibi adımlar, odaklanmayı kolaylaştırıcı bir etki yaratır.

Sürecin ilerleyen aşamalarında, dikkati sabote eden duygusal yükler araştırılır. Gencin zihnini meşgul eden kaygılar, gelecek endişeleri veya sosyal çatışmalar güvenli bir ortamda işlenerek zihinsel bir rahatlama sağlanır. Aile danışmanlığı kapsamında ebeveynlere, odaklanma sorununun iradi bir hata olmaktan ziyade desteklenmesi gereken bir gelişimsel zorluk olduğu aktarılır. Ebeveynlerin eleştirel bir dil kullanmaktan uzaklaşarak genci cesaretlendirmesi ve çabasını takdir etmesi teşvik edilir. Yürütülen bütüncül çalışmalar sonucunda genç, kendi zihninin yönetimini eline almayı öğrenir ve sahip olduğu potansiyeli hedeflerine yansıtma becerisi geliştirir.

Kaynaklar

Barkley, R. A. (2012). Executive functions: What they are, how they work, and why they evolved. Guilford Press.

Dawson, P., & Guare, R. (2009). Smart but scattered teens: The executive skills program for helping teens reach their potential. Guilford Press.

Twenge, J. M. (2017). iGen: Why today's super-connected kids are growing up less rebellious, more tolerant, less happy-and completely unprepared for adulthood. Atria Books.

Zeidner, M. (1998). Test anxiety: The state of the art. Springer Science & Business Media.