Yetişkinlik yıllarında iş hayatı, bireyin kimlik inşasının ve yaşam doyumunun temel kaynakları arasında yer alır. Yoğun iş temposu ve rekabet ortamı, zaman zaman doğal bir stres yaratma potansiyeli taşır. Mobbing, yani iş yerinde uygulanan sistematik psikolojik baskı, olağan stres faktörlerinden tamamen ayrılarak bireyin özdeğerini derinden sarsan yıpratıcı bir süreç şeklinde karşımıza çıkar (Leymann, 1996). Çalışan, yöneticileri veya çalışma arkadaşları tarafından sürekli eleştiriye uğrama, dışlanma veya haksız görev dağılımlarına maruz kalma gibi tutumlarla karşılaştığında yoğun bir çaresizlik hissetme eğilimi gösterir. Yaşanan psikolojik şiddet, bireyin profesyonel yetkinliklerini sorgulamasına zemin hazırlayarak zihninde sürekli bir tehdit algısı yaratır.

Sistematik baskı altında kalmak, zamanla bireyin tüm yaşam enerjisini tüketme ihtimali barındırır. İş yerine gitme düşüncesi bile, bedensel gerginliklere, uyku düzensizliklerine ve kronik yorgunluk hissine yol açabilir (Einarsen vd., 2011). Çalışan, maruz kaldığı adaletsiz tutumları genellikle kendi eksikliğiyle ilişkilendirerek utanç ve suçluluk duyguları yaşama eğilimindedir. İş yerinde biriken öfke ve tükenmişlik hissi, zamanla bireyin aile yaşantısına ve sosyal ilişkilerine de yansıma potansiyeli taşır. Birey, sevdiklerine karşı daha tahammülsüz bir tutum sergileyerek kendi içine kapanma ve sosyal hayattan izole olma süreci yaşayabilir.

Psikolojik Danışmanlıkta İş Yeri Stresi ve Mobbing ile Çalışmak

Psikolojik danışmanlık sürecinde temel hedef, bireyin zedelenen özdeğerini onarmak ve karşılaştığı sistematik baskıyı kişisel bir başarısızlık şeklinde yorumlamaktan uzaklaşmasını sağlamaktır. Seanslarda, danışanın iş yerinde hissettiği korku, öfke ve çaresizlik duyguları şefkatle karşılanarak güvenli bir ifade alanı yaratılır. Bilişsel yapılandırma aşamasında, mobbing sürecinin bireyin yetersizliğinden ziyade, iş yerindeki sağlıksız organizasyon yapısından kaynaklandığı gerçeği üzerinde durulur (Maslach ve Leiter, 1997). Zihni ele geçiren kendini suçlama eğilimi, daha gerçekçi ve şefkatli düşünce kalıplarına dönüştürülür.

Sürecin davranışsal boyutunda, bireyin kendi sınırlarını korumasına yardımcı olacak işlevsel baş etme stratejileri geliştirilir. Danışan, iş yerindeki zorlayıcı iletişimlerde duygusal mesafesini korumayı, maruz kaldığı tutumlara karşı yapıcı bir dille sınır çizmeyi ve hakkını savunma becerilerini güçlendirmeyi öğrenir (Lazarus ve Folkman, 1984). Gevşeme ve topraklanma egzersizleri, iş yerinde hissedilen bedensel stresi hafifletici bir işlev görür. Yürütülen bütüncül çalışmalar sonucunda yetişkin birey, iş yerindeki toksik ortamın kendi değerini belirlemesine izin vermekten sıyrılarak, profesyonel yaşamını çok daha güçlü, sınırları net ve sağlıklı bir zeminde sürdürme kapasitesi kazanır.

Kaynaklar

Einarsen, S., Hoel, H., Zapf, D., & Cooper, C. L. (2011). Bullying and harassment in the workplace: Developments in theory, research, and practice. CRC Press.

Lazarus, R. S., & Folkman, S. (1984). Stress, appraisal, and coping. Springer Publishing Company.

Leymann, H. (1996). The content and development of mobbing at work. European Journal of Work and Organizational Psychology, 5(2), 165-184.

Maslach, C., & Leiter, M. P. (1997). The truth about burnout: How organizations cause personal stress and what to do about it. Jossey-Bass.