Yetişkinlikte kompleks travma, araba kazası veya doğal afet gibi tek ve ani bir olaydan ziyade, bireyin genellikle gelişim yıllarında veya kaçmanın mümkün olmadığı durumlarda (çocukluk çağı istismarı, kronik ihmal, aile içi şiddet) uzun süreli ve tekrarlayan travmatik yaşantılara maruz kalmasıyla şekillenir (Herman, 1992). Standart travma sonrası stres bozukluğundan (TSSB) farklı olarak kompleks travma, sadece rahatsız edici anıların zihni işgal etmesiyle sınırlı kalmaz; bireyin benlik algısını, duygu düzenleme kapasitesini ve öteki insanlarla kurduğu ilişki dinamiklerini temelden sarsma potansiyeli taşır.

Yetişkinlik yıllarında bu tablo, derin ve kronik bir utanç duygusu, kendini kusurlu hissetme, ani duygusal dalgalanmalar ve insanlara karşı yoğun bir güvensizlik şeklinde kendini gösterme eğilimindedir (Cloitre vd., 2009). Birey, geçmişin tehlike sinyallerini bugünün güvenli ilişkilerinde dahi algılayarak, en ufak bir anlaşmazlıkta orantısız bir öfke patlaması, donakalma veya zihinsel olarak ortamdan tamamen kopma (disosiyasyon) tepkileri verebilir (van der Kolk, 2014). Geçmişte hayatta kalmak ve acıya dayanabilmek için geliştirilen bu savunma mekanizmaları, şimdiki zamanda bireyin yakın bağlar kurmasını, potansiyelini gerçekleştirmesini ve yaşama dahil olmasını engelleyen görünmez bir duvara dönüşür.

Psikolojik Danışmanlıkta Kompleks Travmayla Çalışmak

Psikolojik danışmanlık sürecinde kompleks travmayla çalışmak, doğrudan travmatik anıların içine dalmaktan ziyade, öncelikle "güvenlik" hissinin bedende ve zihinde yeniden inşa edilmesini gerektirir. Terapötik ilişkinin kendisi, yargılamanın olmadığı, tutarlı, güvenli ve şefkatli bir onarım alanı işlevi görür (Courtois ve Ford, 2013). Seanslarda, bireyin hissettiği yoğun utanç ve kendini suçlama eğilimi, şefkat odaklı müdahalelerle ele alınarak içsel eleştirmenin acımasız sesi yumuşatılır.

Tedavi süreci, güvenlik ve stabilizasyonla başlayan aşamalı bir model izler (Herman, 1992). İlk aşamada nefes egzersizleri, topraklanma (grounding) teknikleri ve duygu düzenleme becerileri kazandırılarak bedenin sürekli tetikte olma hali yatıştırılır. Birey, şimdiki zamanda ve kendi bedeninde güvende kalma kapasitesi geliştirdikten sonra, geçmişin yükleri ve yaşanamayan yas süreçleri şefkatle işlenir. Danışan, parçalanmış hislerini ve anılarını bir araya getirerek, travmanın kendi kimliğini tanımlayan tek unsur olmaktan çıkmasını sağlar. Yürütülen bütüncül çalışmalar sonucunda yetişkin birey, geçmişin hayatta kalma modundan çıkarak; kendisiyle, bedeniyle ve öteki insanlarla esnek, güvenli ve doyurucu bir bağ kurma kapasitesi geliştirir.

Kaynaklar

Cloitre, M., Stolbach, B. C., Herman, J. L., van der Kolk, B., Pynoos, R., Wang, J., & Petkova, E. (2009). A developmental approach to complex PTSD: Childhood and adult cumulative trauma as predictors of symptom complexity. Journal of Traumatic Stress, 22(5), 399-408.

Courtois, C. A., & Ford, J. D. (2013). Treatment of complex trauma: A sequenced, relationship-based approach. Guilford Press.

Herman, J. L. (1992). Trauma and recovery: The aftermath of violence-from domestic abuse to political terror. Basic Books.

van der Kolk, B. A. (2014). The body keeps the score: Brain, mind, and body in the healing of trauma. Viking.