Aile sistemlerinde travma, sadece o olayı doğrudan deneyimleyen bireyle sınırlı kalmayan, zamanın ötesine geçerek sessiz bir miras gibi kuşaktan kuşağa aktarılan çok güçlü bir dinamiktir (Bowen, 1978). Kuşaklararası travma aktarımı; savaş, göç, iflas, ani kayıplar veya aile içi şiddet gibi işlenmemiş ve yas süreci tamamlanmamış derin yaraların, bilinçdışı mekanizmalar ve iletişim kalıpları aracılığıyla çocuklara ve torunlara devredilmesi sürecini ifade eder. Aile sisteminde gizli tutulan sırlar, bastırılmış acılar ve konuşulmayan kayıplar, adeta psikolojik bir hayalet gibi evin içinde dolaşarak yeni nesillerin duygu dünyasını derinden şekillendirme potansiyeli taşır (Schützenberger, 1998).
Travmayı bizzat yaşamayan yeni nesil, kök ailesinin taşıdığı açıklanamayan kaygıları, derin güvensizlikleri veya hüzünlü ruh hallerini kendi gerçeğiymiş gibi sahiplenme eğilimi gösterir. Ebeveynin geçmiş travmasına bağlı olarak geliştirdiği aşırı koruyucu, kaygılı veya duygusal olarak mesafeli ebeveynlik tutumları, çocuğun bağlanma stilini ve dünyaya karşı temel güven hissini sarsar. Birey, kendi yaşamında somut bir tehdit olmamasına rağmen, atalarından devraldığı "görünmez sadakat" bağlarıyla sürekli bir tetikte olma hali, terk edilme korkusu veya aidiyetsizlik hissi yaşama ihtimali barındırır (Boszormenyi-Nagy ve Spark, 1973). Yaşanan bu aktarım, hücresel ve davranışsal düzeyde ailenin ortak kaderini belirleyen sessiz, yıpratıcı bir döngüye dönüşür.
Aile Danışmanlığında Kuşaklararası Travmayla Çalışmak
Aile danışmanlığı sürecinde temel hedef, ailenin veya bireyin yaşadığı mevcut ilişki sorunlarını sadece bugünün krizleri olarak görmekten uzaklaşıp, tablonun arkasındaki tarihsel ve çok kuşaklı kökenleri şefkatle görünür kılmaktır. Seanslarda genogram (soyağacı) çalışmaları kullanılarak; ailenin geçmişindeki kayıplar, göçler, sırlar, kopuşlar ve tekrarlayan duygusal döngüler somut bir harita üzerinde yargısızca incelenir (McGoldrick vd., 2008). Danışan, üzerinde taşıdığı ağır yüklerin aslında kendisine ait olmadığını fark ederek, geçmişin gölgelerini bugünün ilişkilerinden ayrıştırma ve kendi sınırlarını çizme pratiği yapar.
Terapötik süreç, aile sisteminde nesillerdir konuşulmayan acıların ve tutulmayan yasların güvenli bir ortamda kelimelere dökülmesine olanak tanır. Bireyin, kök ailesine duyduğu bilinçdışı sadakati, kendi bağımsız yaşamını sabote etmeden, çok daha sağlıklı ve şefkatli bir bağla sürdürmesi desteklenir (Kellermann, 2013). Danışman, aile üyelerinin birbirlerine aktardıkları kaygı ve korku dilini kırarak, yerine şeffaflığı ve bireyselleşmeyi destekleyen yeni bir iletişim zemini inşa etmelerine rehberlik eder. Yürütülen bütüncül çalışmalar sonucunda birey ve aile, geçmişin travmatik mirasını bir kader olmaktan çıkarıp, nesiller boyu süren acı döngüsünü durdurarak daha özgür, bağımsız ve güvenli bir gelecek inşa etme kapasitesi kazanır.
Kaynaklar
Boszormenyi-Nagy, I., & Spark, G. M. (1973). Invisible loyalties: Reciprocity in intergenerational family therapy. Harper & Row.
Bowen, M. (1978). Family therapy in clinical practice. Jason Aronson.
Kellermann, N. P. (2013). Epigenetic transmission of holocaust trauma: can nightmares be inherited. The Israel journal of psychiatry and related sciences, 50(1), 33-39.
McGoldrick, M., Gerson, R., & Petry, S. S. (2008). Genograms: Assessment and intervention. W. W. Norton & Company.
Schützenberger, A. A. (1998). The ancestor syndrome: Transgenerational psychotherapy and the hidden links in the family tree. Routledge.