Aile sistemlerinde iletişim, duyguların aktarımını ve bağların güçlenmesini sağlayan en temel köprüdür. Pasif agresif iletişim, bireyin içselleştirdiği öfke, kırgınlık veya hayal kırıklığını doğrudan ifade etmek yerine; üstü kapalı, dolaylı ve genellikle kafa karıştırıcı yollarla dışa vurması olarak tanımlanır (Wetzler, 1992). Aile üyeleri, doğrudan bir çatışmaya girmekten, yanlış anlaşılmaktan veya reddedilmekten korktuklarında, yüzleşmek yerine sessiz bir direniş sergileme eğilimi gösterirler. İğneleyici şakalar, sürekli unutkanlık (veya işi savsaklama), sessiz kalma (duvar örme), iç çekme, kapı çarpma veya "Bir şeyim yok" diyerek surat asma gibi davranışlar, bu örtük öfkenin en yaygın dışa vurum şekilleridir.

Pasif agresif dinamiklerin hakim olduğu bir evde atmosfer genellikle gergindir; ancak gerginliğin sebebi veya sorumlusu hiçbir zaman açıkça konuşulmaz. Bu durum, diğer aile üyelerinde derin bir kafa karışıklığı, suçluluk ve tükenmişlik hissi yaratır (Long, Long ve Whitson, 2016). Sorunu doğrudan çözemeyen eşler veya ebeveyn-çocuk ikilileri, zamanla birbirlerinin niyetlerini okumaya çalışarak büyük bir zihinsel yorgunluk yaşarlar. Öfkenin sağlıklı bir şekilde ifade edilip dönüştürülememesi, aile içindeki şefkat ve güven bağlarını yavaş yavaş zehirleyerek bireyleri aynı çatı altında birbirine yabancılaştırır. Pasif agresif davranışları sergileyen birey, aslında derinlerde anlaşılmayı, değer görmeyi ve sınırlarına saygı duyulmasını beklerken; seçtiği bu dolaylı yol nedeniyle paradoksal bir şekilde daha da yalnızlaşır.

Aile Danışmanlığında Pasif Agresif İletişimle Çalışmak

Aile danışmanlığı sürecinde temel hedef, pasif agresif davranışları yargılayıp bireyi suçlamak değil; bu savunma mekanizmasının arkasında yatan çatışma korkusunu ve bastırılmış duygusal ihtiyaçları şefkatle görünür kılmaktır. Seans odası, öfkenin, hayır demenin veya anlaşmazlıkların "tehlikeli" olmadığı, aksine ilişkinin doğal bir parçası olarak güvenle paylaşılabileceği şeffaf bir onarım alanı işlevi görür (Satir, 1988). Danışanların, kırgınlıklarını iğneleyici veya cezalandırıcı bir dille değil, doğrudan ve net bir "ben dili" ile ifade etme pratiği yapmaları desteklenir.

Terapötik süreçte aile üyeleri, "Bir şeyim yok" demek yerine "Şu an bu konuya öfkeliyim ve anlaşıldığımı hissetmiyorum" diyebilme cesaretini geliştirirler. Bilişsel ve sistemik müdahalelerle, aile içindeki "çatışmadan kaçınma" kültürü kırılarak; yapıcı tartışmanın evliliği veya aile bağlarını yıkmadığı, aksine derinleştirip gerçek kıldığı gerçeği üzerinde durulur (Gottman, 1999). Aile üyelerine, birbirlerinin dolaylı mesajlarını veya mimiklerini çözmeye çalışmak (zihin okuma) yerine, açık uçlu sorularla duyguları ve ihtiyaçları netleştirme becerisi kazandırılır. Yürütülen bütüncül çalışmalar sonucunda aile sistemi; gizli öfkelerin, güç mücadelelerinin ve sessiz cezalandırmaların yerini, duyguların özgürce ve şefkatli bir şekilde ifade edildiği güven temelli yeni bir iletişim zeminine bırakır.

Kaynaklar

Gottman, J. M. (1999). The marriage clinic: A scientifically based marital therapy. W. W. Norton & Company.

Long, N. J., Long, J. E., & Whitson, S. (2016). The angry smile: The psychology of passive-aggressive behavior in families, schools, and workplaces. Pro-Ed.

Satir, V. (1988). The new peoplemaking. Science and Behavior Books.

Wetzler, S. (1992). Living with the passive-aggressive man. Simon and Schuster.