Yalnızlık, bireyin fiziksel olarak tek başına kalmasından (solitude) ziyade; arzuladığı sosyal ilişkilerin derinliği ve niceliği ile mevcut sosyal ilişkileri arasındaki acı verici uçurumun yarattığı "öznel" bir kopukluk hissidir (Peplau ve Perlman, 1982). Evrimsel perspektiften bakıldığında yalnızlık hissi, tıpkı fiziksel acı veya açlık gibi, bedenin hayatta kalmak için verdiği hayati bir biyolojik uyarı sinyalidir; sinir sistemi adeta "Sürüden koptun, dışarıda tehlikedesin, bağlarını yeniden kur" der (Cacioppo ve Patrick, 2008). Ancak bu durum kronikleştiğinde, beynin alarm merkezi sosyal dünyayı sürekli bir "tehdit" olarak algılayan hipervijilant (aşırı tetikte) bir moda geçer.
Ergenlik döneminde akran onayı ve bir gruba ait olma ihtiyacı, kimlik inşasının tam merkezinde yer alır. Bu dönemde yaşanan sosyal izolasyon, genç tarafından bir "kusurluluk" veya varoluşsal bir reddediliş olarak algılanır. Günümüzde sosyal medyanın sunduğu kusursuz, sürekli sosyalleşen ve eğlenen "diğerleri" illüzyonu, gencin kendi yalnızlığını çok daha ezici ve utanç verici bir yetersizlik olarak kodlamasına yol açar (Twenge, 2017). Yetişkinlik yıllarında ise yalnızlık; kalabalık bir ofiste çalışırken, bir arkadaş grubunun ortasında veya hatta bir evliliğin içinde bile hissedilen derin bir "anlaşılamama" ve duygusal yankısızlık hali olarak karşımıza çıkar. Yalnızlık çeken beyin reddedilmeye karşı aşırı hassaslaştığı için; birey, çevresindeki nötr sosyal ipuçlarını bile (örneğin birinin mesaja geç dönmesini) "ilgisizlik" veya "istenmemek" olarak yanlış yorumlar. Kendisini daha fazla incinmekten korumak için ya insanlara karşı alaycı ve mesafeli bir tutum takınır ya da sosyal ortamlardan tamamen kaçınır (avoidance). Bu geri çekilme, paradoksal bir şekilde, kişinin en çok ihtiyaç duyduğu sosyal bağları kendi elleriyle itmesine ve izolasyonun giderek daha da aşılmaz bir duvara dönüşmesine neden olur (Masi vd., 2011).
Psikolojik Danışmanlıkta Yalnızlık ve Sosyal İzolasyonla Çalışmak
Psikolojik danışmanlık sürecinde temel hedef, danışana "Daha çok dışarı çık", "Kulüplere katıl" veya "Yeni hobiler edin" gibi yüzeysel tavsiyeler vermek değildir; asıl mesele, bireyin kendi değeriyle, ötekilerle ve reddedilme korkusuyla kurduğu bu savunmacı ve korku dolu ilişkiyi şefkatle onarmaktır. Seans odası, bireyin yıllardır hissettiği o derin anlaşılamama acısının, yalnızlık utancının ve "Kimse beni gerçekten sevmeyecek" şeklindeki inancının yargısızca kabul gördüğü, yankı bulduğu güvenli bir bağlanma alanı işlevi görür.
Bilişsel müdahaleler aracılığıyla, bireyin zihnine yerleşmiş olan maladaptif (işlevsel olmayan) sosyal bilişler esnetilir (Cacioppo vd., 2015). Yalnızlık çeken bireyin sosyal etkileşimlerdeki "felaketleştirici" ve "kişiselleştirici" algısı gerçeklik testine tabi tutularak, insanların davranışlarının her zaman onun sevilmezliğiyle ilgili olmadığı gösterilir. Sürecin davranışsal ayağında, danışana reddedilme riskini tolere edebileceği küçük, kademeli sosyal deneyler (maruz bırakma) verilir. Eş zamanlı olarak yürütülen öz şefkat (self-compassion) çalışmalarıyla, bireyin kendi kendisiyle baş başa kalabilme ve kendi varlığından keyif alabilme kapasitesi geliştirilir. Yürütülen bütüncül çalışmalar sonucunda birey; yalnızlığı bir "ceza" veya eksiklik olarak görmekten çıkarak, içsel boşluğunu zoraki sosyalleşmelerle kapatmaya çalışmak yerine kendi varlığıyla barışır ve çevresiyle maskesiz, çok daha sahici ve derin bağlar kurabilme cesareti kazanır.
Kaynaklar
Cacioppo, J. T., & Patrick, W. (2008). Loneliness: Human nature and the need for social connection. W. W. Norton & Company.
Cacioppo, J. T., Grippo, A. J., London, S., Goossens, L., & Cacioppo, S. (2015). Loneliness: Clinical import and interventions. Perspectives on Psychological Science, 10(2), 238-249.
Masi, C. M., Chen, H. Y., Hawkley, L. C., & Cacioppo, J. T. (2011). A meta-analysis of interventions to reduce loneliness. Personality and Social Psychology Review, 15(3), 219-266.
Peplau, L. A., & Perlman, D. (1982). Perspectives on loneliness. In Loneliness: A sourcebook of current theory, research and therapy (pp. 1-18). John Wiley & Sons.
Twenge, J. M. (2017). iGen: Why today's super-connected kids are growing up less rebellious, more tolerant, less happy. Atria Books.